شاخص توده بدنی چیست و چه کاربردی دارد؟


شاخص توده بدنی (BMI) که بر اساس قد و وزن شما محاسبه می شود، میزان چربی بدن شما را تخمین می زند. این روش می تواند به تشخیص برخی بیماری ها کمک کند. البته شاخص توده بدنی همیشه تخمین دقیقی از چربی بدن ارائه نمی دهد و نحوه محاسبه آن برای بزرگسالان و کودکان متفاوت است. برای آشنایی بیشتر با BMI و نحوه محاسبه BMI تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.

شاخص توده بدنی چیست؟


BMI یا شاخص توده بدنی عددی برای تخمین میزان چربی بدن است که از تقسیم وزن (به کیلوگرم) بر مجذور قد (بر حسب متر مربع) به دست می آید. برای اکثر افراد این شاخص به میزان چربی بدن مربوط می شود، اما این عدد لزوما دقیق نیست و نمی تواند سلامت فرد را تعیین کند. به همین دلیل پزشک علاوه بر BMI از آزمایشات دیگری نیز برای بررسی وضعیت سلامت فرد استفاده می کند.

دلیل اهمیت شاخص توده بدنی چیست؟

چربی اضافی بدن خطر بیماری قلبی، سکته مغزی و دیابت نوع 2 را افزایش می دهد. چربی بسیار کم بدن نیز می تواند ناشی از سوء تغذیه باشد. مقدار مناسب چربی بدن باعث می شود تا ویتامین ها و مواد معدنی راحت تر جذب بدن شوند، انرژی بدن را تامین کنند و به حفظ دمای بدن و محافظت از اندام ها کمک کنند. بنابراین این شاخص که میزان چربی بدن را تخمین می زند بسیار مهم است.

نمودار BMI نباید برای تخمین وزن کودکان و نوجوانان استفاده شود. محدوده وزنی مناسب برای این گروه را پزشک بر اساس سن، قد و جنسیت تعیین می کند.

کاربردهای شاخص توده بدنی

1. نوع وزن را تعیین کنید

BMI وزن را به چند دسته کیفی تقسیم می کند:

  • وزن کم (BMI زیر 18.5): در این شرایط شما دچار کمبود وزن هستید و برای افزایش وزن باید با متخصص تغذیه مشورت کنید.
  • محدوده ایده آل (BMI 18.5 تا 24.9): با توجه به قدتان وزن خوبی دارید و احتمال ابتلا به بیماری های جدی کمتر است.
  • اضافه وزن (BMI 25 تا 29.9): شما کمی اضافه وزن دارید و برای حفظ سلامتی خود بهتر است وزن خود را کاهش دهید.

شاخص توده بدنی بالای 30 نشان دهنده اضافه وزن خطرناک است و برای حفظ سلامت خود باید با کمک یک متخصص تغذیه وزن کم کنید. بر اساس این شاخص، چاقی به 3 دسته تقسیم می شود:

  • چاقی کلاس I: BMI 30 تا 34.9
  • چاقی کلاس دوم: BMI 35 تا 39.9
  • دسته سوم چاقی: BMI بالای 40

BMI تنها ابزاری نیست که برای دسته بندی انواع وزن استفاده می شود، بلکه ابزارهای دیگری نیز استفاده می شود، از جمله:

  • اندازه گیری دور کمر؛
  • اندازه گیری چین های پوست در نواحی خاصی از بدن، مانند پشت دست ها و زیر تیغه های شانه؛
  • اسکن DEXA و پلتیسموگرافی جابجایی هوا.

2. بررسی امکان انتقال بیماری

اگر شاخص توده بدنی شما کمتر از 18.5 باشد، احتمال ابتلا به برخی بیماری ها از جمله:

در مورد کمبود وزن، پزشک ممکن است آزمایش خون و سایر ارزیابی های لازم را برای بررسی احتمال سوء تغذیه انجام دهد.

شاخص توده بدنی بالا با احتمال ابتلا به سایر بیماری ها از جمله:

البته ممکن است حتی بدون شاخص بدنی بالا نیز از بیماری های ذکر شده بیمار شود. همچنین ممکن است با وجود داشتن BMI بالا، هیچ یک از این بیماری ها را نداشته باشید. ژنتیک و عوامل دیگری مانند سیگار کشیدن نقش مهمی در ایجاد این بیماری ها دارند.

اگر BMI شما نشان دهنده چاقی باشد، ممکن است پزشک یک پانل متابولیک جامع یا پانل لیپید را برای بررسی سلامت شما تجویز کند.

محدودیت در استفاده از BMI

Body Mass Index - موارد استفاده از شاخص توده بدن

1. محدودیت در تشخیص نوع وزن

  • BMI بین توده بدون چربی (حجم همه چیز در بدن به جز چربی) و توده چربی تفاوتی قائل نمی شود. به همین دلیل یک فرد به دلیل عضلانی بودن می تواند BMI بالایی داشته باشد اما چربی بدنش بسیار کم باشد و بالعکس.
  • این شاخص بین مردان و زنان تمایز قائل نمی شود، در حالی که زنان به طور کلی چربی بیشتری نسبت به مردان دارند.
  • این شاخص به دلیل افزایش قد بزرگسالان در طول سال ها به روز نشده است.

استفاده از شاخص توده بدنی برای برخی افراد صحیح نیست، از جمله:

  • ورزشکاران و بدنسازان؛
  • کودکان و نوجوانان؛
  • زنان حامله؛
  • افراد بالای 65 سال؛
  • افراد مبتلا به تحلیل عضلانی ناشی از بیماری.

2. محدودیت در تشخیص بیماری

اگرچه این شاخص برای تشخیص بیماری هایی مانند دیابت نوع 2 و بیماری قلبی استفاده می شود، اما این تشخیص دارای محدودیت هایی است، از جمله:

  • شاخص توده بدنی محل و توزیع چربی بدن را تعیین نمی کند. این مهم است زیرا اثر تجمع چربی در یک قسمت از بدن مانند شکم با تجمع چربی در قسمت دیگر بدن مانند ران متفاوت است.
  • هنگام بررسی ارتباط BMI با مرگ و میر، عواملی مانند سابقه خانوادگی دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی عروقی، کلسترول بالا یا سابقه خانوادگی سرطان در نظر گرفته نمی شود.

شاخص توده بدنی کودکان و نوجوانان

محاسبه شاخص توده بدنی در بزرگسالان بر اساس سن نیست و برای زنان و مردان یکسان است. با این حال، BMI کودکان و نوجوانان کمی متفاوت است. پسران و دختران با سرعت های متفاوتی رشد می کنند و میزان چربی بدنشان در سنین مختلف متفاوت است. به همین دلیل BMI بر اساس سن و جنسیت در دوران کودکی و نوجوانی اندازه گیری می شود.

پزشکان و متخصصان به دلایل مختلفی کودکان را بر اساس وزن دسته بندی نمی کنند، از جمله:

  • وزن آنها هر ماه تغییر می کند.
  • تیپ بدنی پسران و دختران با نرخ های متفاوتی تغییر می کند.
  • وزن با قد تغییر می کند.

پزشک پس از اندازه گیری شاخص توده بدنی کودک، عدد به دست آمده را بر اساس سن و جنسیت کودک در جدول خاصی قرار می دهد و تشخیص می دهد که آیا کودک در محدوده سلامتی قرار دارد یا خیر.

سوالات متداول

1. چگونه شاخص توده بدنی را محاسبه کنیم؟

برای این کار وزن خود را بر حسب کیلوگرم بر قد بر حسب متر تقسیم کرده و عدد حاصل را دوباره بر قد بر حسب متر تقسیم کنید یا به عبارتی وزن خود را بر مجذور قد خود تقسیم کنید. به عنوان مثال، اگر وزن شما 60 کیلوگرم و قد شما 1 متر و 60 سانتی متر است، 60 را بر 2.56 تقسیم کنید. به این ترتیب BMI شما 23.43 خواهد بود و در محدوده طبیعی قرار دارید.

2. BMI طبیعی چیست؟

محدوده شاخص توده بدنی نرمال بین 18.5 تا 24.9 در نظر گرفته می شود و نمی توان رقمی برای بهترین شاخص توده بدنی تعیین کرد. البته به یاد داشته باشید که میزان چربی بدن تنها راه تعیین سلامت بدن نیست. ژنتیک، فعالیت بدنی، سبک زندگی و وضعیت سلامت روان، همه در سلامت کلی شما نقش دارند.

3. آیا محدودیتی در شاخص توده بدنی وجود دارد؟

بله نمودار استاندارد شاخص توده بدنی به دلایل مختلف محدودیت هایی دارد. به همین دلیل مهم است که روی BMI تاکید زیادی نداشته باشید. با این حال، این روش سریع ترین راه برای تخمین چربی بدن است.

تو گفتی

چقدر با BMI آشنایی دارید؟ چقدر به حفظ وزن ایده آل اهمیت می دهید؟ در صورت تمایل می توانید تجربه و نظر خود را در قسمت نظرات بنویسید و این مقاله را از طریق شبکه های اجتماعی با دوستان خود به اشتراک بگذارید.

توجه! این مقاله صرفا جنبه آموزشی دارد و برای استفاده از آن نیاز به مشاوره پزشک یا متخصص می باشد. اطلاعات بیشتر


اصول و روش های عملی برای یادگیری سریع و پایدار هر زبان جدید


دیدگاهتان را بنویسید