قصور پزشکی چیست؟ انواع، مجازات و روش شکایت


پزشکی یکی از مشاغل مهم و حساس در جامعه است زیرا پزشکان با زندگی مردم سروکار دارند. این مشکل توجه ویژه ای را به قصور پزشکی در سراسر جهان معطوف کرده است. کشور ما نیز از این قاعده مستثنی نیست. بر اساس آمارهای رسمی منتشر شده، تعداد خطاهای پزشکی در پایان آذرماه 1300 نسبت به سال قبل 11.8 درصد افزایش داشته است و 46.6 درصد از پرونده های خطاهای پزشکی ارجاع شده به کمیسیون های پزشکی قانونی نیز منجر به محکومیت شده است. در این مقاله به شما می گوییم قصور پزشکی چیست، سپس انواع قصور پزشکی و مراجع قانونی رسیدگی به شکایات و نحوه شکایت از پزشکی که مرتکب قصور پزشکی شده است را توضیح می دهیم.

قصور پزشکی چیست؟

انتظار می رود که بیمارستان ها، پزشکان و سایر متخصصان بهداشت معیارها و استانداردهای خاصی را رعایت کنند. متخصصان پزشکی در قبال تمام صدمات وارده به بیمار مسئولیتی ندارند، اما اگر آسیب وارده به بیمار ناشی از رعایت نکردن استانداردهای حرفه ای پزشکی باشد، پزشک قانوناً مسئول است.

از نظر زبانی شلخته به معنای کوتاه بودن است و در قانون نیز به همین معنی است. قصور پزشکی به زبان ساده به این معناست که پزشک باید کاری را انجام می داد اما انجام نمی داد یا برعکس.

تفاوت بین اشتباه و قصور پزشکی چیست؟

شاید به نظر برسد که قصور و قصور پزشکی یکی هستند، اما اینطور نیست. این دو مفهوم به معنای کوتاه شدن است، اما تفاوت هایی با هم دارند. قصور پزشکی به این معناست که عمل پزشک با نوعی غرض همراه بوده است، در حالی که قصور پزشکی به این معناست که بیمار در اثر قصور پزشک جان خود را از دست داده یا آسیب دیده است.

یک خطای پزشکی زمانی رخ می دهد که پزشک:

  • مسئول درمان بیمار است؛
  • در انجام وظایف خود سهل انگاری کرده است.
  • آسیب جسمی، روانی، مالی یا معنوی به بیمار.

به هر حال پزشکی که از وظایف خود کوتاهی کند مستحق مجازات است و در قوانین ایران مجازات قصور و قصور پزشکی تفاوت چندانی ندارد.

انواع قصور پزشکی چیست؟

قصور پزشکی شکل جدی تری از قصور پزشکی است و برای تشخیص انواع قصور باید انواع قصور را بشناسیم. قصور پزشکی در قانون مجازات جدید مترادف با قصور کیفری است و مصادیق آن عبارتند از:

  • سهل انگاری – بی دقتی؛
  • سهل انگاری – بی دقتی؛
  • واجد شرایط؛
  • عدم رعایت مقررات.

در زیر هر یک از این مفاهیم را توضیح می دهیم.

1. بی احتیاطی

وقتی پزشک وظایف خود را با سهل انگاری انجام می دهد، مرتکب قصور می شود. یک مثال واضح و متداول از سهل انگاری که شاید زیاد درباره آن شنیده باشید، قرار دادن ابزار و تجهیزات جراحی در بدن بیمار است. معمولاً این پزشکان بی‌تجربه‌تر هستند که از این نوع بی‌احتیاطی رنج می‌برند.

2. بی احتیاطی

مفهوم غفلت با غفلت کاملاً متفاوت است. سهل انگاری به این معناست که پزشک در انجام وظایف خود سهل انگاری می کند اما سهل انگاری این گونه نیست، گاهی اوقات پزشک باید از نظر تخصصی و تخصصی کاری انجام دهد، مثلاً قبل از جراحی باید آزمایشات خاصی را برای بیمار تجویز کند. اگر پزشک به دلیل سهل انگاری این کار را انجام ندهد و مثلاً بدون انجام معاینات و آزمایش های لازم، عمل جراحی را روی بیمار انجام دهد، بی احتیاطی عمل کرده است.

معمولا این نوع قصور پزشکی آسیب بیشتری به بیمار وارد می کند و حتی پزشکان مجرب نیز می توانند مرتکب این نوع قصور پزشکی شوند.

3. واجد شرایط

گاهی پزشک نه دانش تخصصی کافی برای انجام کاری دارد و نه تجربه لازم. این نوع خطاهای پزشکی بیشتر در مطب های آرایشی رخ می دهد. نمونه های زیادی از قصور پزشکی در جراحی زیبایی وجود دارد. طبق آمار رسمی بیشترین شکایت از قصور پزشکی در استان تهران جراحان زیبایی است. بر اساس همین آمار برخی از جراحان عمومی جراحی های زیبایی انجام می دهند که عوارض جبران ناپذیری برای بیماران دارد.

4. عدم رعایت مقررات

گاهی پزشکان بدون توجه به مقررات و دستورالعمل های حرفه ای مانند دستورالعمل های نظام پزشکی یا وزارت بهداشت به درمان بیماران می پردازند. به عنوان مثال، اگر درمانگاه یا اورژانس بیمارستان، بیمار اورژانس را پذیرش نکند، مرتکب قصور پزشکی شده است و بیمار می تواند شکایت رسمی از آن مرکز پزشکی ارائه کند.

نمونه دیگر مراکزی است که به طور غیرقانونی جراحی زیبایی، تزریق ژل و بوتاکس، کاشت سینه یا تزریق چربی انجام می دهند. متأسفانه طبق آمارهای رسمی در سال های اخیر تعداد این مراکز غیرمجاز افزایش یافته است. مراکزی که به عنوان کلینیک های زیرزمینی زیبایی فعالیت می کنند و آسیب هایی مانند زخم روی بینی یا تغییر شکل آن، عفونت های شدید ناشی از تزریق چربی و پروتز سینه و حتی مرگ بیماران از مهم ترین عواقب مراجعه به آنها است.

پزشکان عمل

مجازات قصور پزشکی چیست؟

مجازات قصور پزشکی در مواد 495 و 496 قانون مجازات اسلامی تعریف شده است. ماده 616 این قانون نیز در مورد مجازات قصور پزشکی منجر به مرگ صحبت می کند که در ادامه به توضیح آن می پردازیم.

1. مجازات مقرر در مواد 495 و 496 قانون مجازات اسلامی

طبق ماده 495 قانون مجازات اسلامی:

اگر پزشک در معالجه‌ای که انجام می‌دهد باعث ضرر یا صدمه بدنی شود، ضامن پرداخت است، مگر اینکه عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد یا قبل از معالجه موجه بوده و مرتکب تقصیری نشده باشد. اینکه نابالغ یا مجنون باشد صحیح نیست یا عذر بر اثر بیهوشی و امثال آن ممکن نباشد، عذر از ولی مریض اخذ می شود.

مفهوم این ماده قانونی به زبان ساده به این معناست که پزشکی که مرتکب یکی از انواع قصور پزشکی شده است باید مبلغی را به عنوان دیه به بیمار بپردازد. میزان دیه با توجه به خسارت وارده توسط کارشناسان پزشکی قانونی تعیین می شود.

طبق تبصره 1 این ماده، در صورت عدم اثبات قصور یا تقصیر پزشک، پزشک ضامن نیست و مجازات نخواهد شد.

وصی بیمار یعنی پدرش. در صورتی که پدر بیمار فوت یا در دسترس نباشد، طبق تبصره ۲ همین ماده، دادستان مربوطه باید پزشک را برائت داده باشد.

همچنین طبق ماده 496 همین قانون، اگر پزشک برای معالجه بیمار دستور خاصی به بیمار، پرستار یا کادر پزشکی بدهد که موجب فوت یا جراحت بدنی او شود ضامن و مکلف به پرداخت دیه است. اما هنگامی که بیمار یا پرستار بداند که نسخه پزشک اشتباه است اما از آن پیروی کند، پزشک مسئولیتی ندارد.

2. مجازات قصور پزشکی منجر به مرگ

پزشكی كه مرتكب قصور پزشكی منتهی به مرگ شود، طبق ماده 616 قانون مجازات اسلامی مجازات می شود. در این مقاله نوشته شده است:

در صورتی که قتل ناشی از بی احتیاطی یا سهل انگاری یا انجام کاری باشد که مرتکب در آن مهارت نداشته یا با رعایت نکردن ضوابط موجب حبس از یک تا سه سال و پرداخت مهریه در صورت مطالبه اولیای دم باشد. متوفی محکوم می شود مگر اینکه اشتباه آشکار باشد.

مهریه مذکور در این ماده، مهریه کامل یک نفر است که هر ساله میزان آن توسط قوه قضائیه اعلام می شود. به عنوان مثال مبلغ دیه کامل اعلام شده در سال 1401 معادل 600 میلیون تومان بوده است که در ماه های حرام 800 میلیون تومان می شود.

3. مجازات های مندرج در مقررات قصور پزشکی

مجازات قصور پزشکی نیز در آیین نامه انضباطی کار برای تخلفات شغلی و حرفه ای پزشکی و حرفه های مرتبط تعریف شده است. بر اساس ماده 3 این آیین نامه:

شاغلان مشاغل پزشکی و وابسته باید وظایف خود را با رعایت موازین علمی، شرعی و قانونی و نظام صنفی و حرفه ای دولتی انجام دهند و از هرگونه سهل انگاری در انجام وظایف قانونی خودداری کنند.

در صورتی که پزشک مفاد این ماده را رعایت نکند، با درج در پرونده نظام پزشکی و نشریه نظام پزشکی محلی یا با درج رای در تابلوی اعلانات نظام پزشکی محلی مورد توبیخ کتبی قرار می گیرد.

گاهی اوقات تصمیم پزشک ممنوعیت کار در حرفه های پزشکی و مرتبط از موارد زیر است:

  • از 3 ماه تا 1 سال در صحنه جرم؛
  • 3 ماه تا 1 سال در سراسر کشور؛
  • بیش از 1 سال تا 5 سال در سراسر کشور.

برخی از موارد قصور پزشکی منجر به محرومیت دائمی یک فرد از کار در حرفه های پزشکی و وابسته در سراسر کشور می شود. تعیین یکی از این مجازات ها برای پزشک متخلف به نظر مرجع قانونی رسیدگی کننده به پرونده وی و شرایط موضوع بستگی دارد.

کدام مراجع قانونی به شکایات قصور پزشکی رسیدگی می کنند؟

به طور کلی 4 دستگاه قضایی مسئول رسیدگی به شکایات مربوط به قصور پزشکی هستند:

رسیدگی به جرم قصور پزشکی

1. دادگاه های عمومی

هر عملی که در قوانین کشور جرم تلقی شود در وهله اول رسیدگی به آن بر عهده دادگاه های عمومی است. از آنجایی که رسیدگی به جرایم پزشکی مستلزم بررسی کارشناسان پزشکی است، دادگاه ویژه جرایم پزشکی در تهران تشکیل شده است تا به شکایاتی مانند قصور پزشکی رسیدگی کند. در شهرهای دیگر دادگاه های عمومی به این موضوع رسیدگی می کنند.

لازم به ذکر است در صورتی که خسارت وارده و یا مبلغ غرامت درخواستی بیمار کمتر از 5 میلیون تومان باشد رسیدگی به پرونده بر عهده معاونت بهداشتی هیات حل اختلاف می باشد.

2. دادگاه انقلاب

این موارد که از مصادیق قصور پزشکی نیز می باشد به موجب ماده 3 قانون امور پزشکی و دارویی و مقررات مواد غذایی و آشامیدنی قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه انقلاب می باشد.

  • مداخله در امور پزشکی و دارویی؛
  • امتناع از ارائه خدمات پزشکی؛
  • واگذاری و اداره یک مرکز درمانی بدون مجوز قانونی.

3. توصیه های پزشکی

رسیدگی به شکایات ناشی از تخلفات حرفه ای پزشکان بر اساس احکام محاکم و هیئت های انتظامی سازمان نظام پزشکی به عهده این سازمان است. پس از شکایت بیمار، ولی یا نماینده قانونی وی و یا اعلام تخلف از سوی مراجع مسئول، دادگاه انتظامی سازمان نظام پزشکی به موضوع رسیدگی می کند. این دادسرا در صورت صحت شکایت، آن را به کمیته های بدوی انضباطی این سازمان ارجاع می دهد تا به پرونده رسیدگی و حکم مقتضی صادر شود.

4. سازمان جنایی دولتی

این سازمان گاهی اوقات مسئولیت رسیدگی به شکایات قصور پزشکی را بر عهده دارد که مهمترین آنها عبارتند از:

  • ایجاد مرکز درمانی توسط افراد فاقد صلاحیت یا فاقد مجوز لازم.
  • خودداری بیمارستان ها از پذیرش بیماران اورژانسی و ارائه خدمات اولیه به آنها.

نحوه شکایت از پزشک

شکایت از پزشکی که مرتکب خطای پزشکی شده است باید با توجه به نوع خطا به یکی از مراجع مشخص شده ارائه شود. معمولا پس از طرح شکایت در یکی از این ارگان ها، موضوع به کارشناسان و کمیسیون های تخصصی ارجاع می شود. سپس بیمار به عنوان مدعی و پزشک به عنوان مجرم به مرجع مربوطه احضار می شوند. پس از بررسی توضیحات و مدارک طرفین، مرجع ذیربط حکم به بی گناهی یا مجرمیت پزشک صادر می کند. در صورت اثبات قصور پزشکی در این مراجع، مرتکب حسب مورد به یکی از مجازات های قصور پزشکی محکوم می شود.

آخرین کلمه

در دنیای پزشکی ممکن است اشتباهاتی رخ دهد که منجر به صدمات جسمی، روحی و حتی مرگ شود. این خسارات ممکن است از طریق شکایت توسط بیمار، قیم یا نماینده قانونی او درخواست شود.

آیا تا به حال از این مشکل صدمه دیده اید؟ اگر پاسخ شما به این سوال مثبت است، لطفاً تجربه خود را به ما بگویید.


الفبای قراردادهای تجاری

قرارداد خود را مانند یک وکیل آماده کنید

دیدگاهتان را بنویسید